Gemarmerd als een surfbabe, zat ze tegenover me. Een meisje, vooraan in haar veertig. “Jij ben zo – hoe zeg je dat – mainstream geworden.” Ze sprak het met verbazing uit. “Burgerlijk, bedoel je?” vroeg ik haar? Ze knikte heftig terwijl ze haar tanden in een Thaïse hap zette.

Telkens ik haar zag, werd ze er een paar jaar jonger op. Ze laat tegenwoordig de haren los en had er zelfs een kleurtje in gezet, lichtjes afgebleekt door de zon. De verkrampte versie van zichzelf zei vroeger altijd “dat ze dan lelijk was” als ik er haar om vroeg. “Ja, zo wonen in de rand, kinderen en al. Burgerlijk.” Ze was er zelf nog steeds verbaasd over.

We leken elkaar te kruisen in tegengestelde richtingen. Zij werd steeds jonger, steeds knapper, sinds ze alles had losgelaten. Haar wereld verloor zijn beperkingen. Geen verplichtingen. Ik was de beloftevolle jongen, die met de jaren steeds minder kon beloven. Nu was ik mainstream. En zij – opnieuw – vrij.

“Oh en ik moet nog kleren gaan kopen en al die andere spulletjes.” Enthousiast over een nieuw begin, zag je een voorzichtige aarzeling om niet opnieuw de oude te worden. Het meisje dat ik altijd in haar had gezien, straalde terwijl ze over haar nieuwe paarden sprak. En met helblauwe ogen gulzig naar buiten keek.

Ik nam afscheid van haar, met een burgerlijk argument dat ik opnieuw aan de slag moest, ofzo. Ik hoestte iets over kinderen, terwijl ik terugdacht aan haar uitspraken over libido. En keek al uit naar de volgende keer dat ze kwam aanwaaien, terwijl haar haren wapperend achter mij verdwenen.

Het zijn lege dagen. Gaten tussen grootse evenementen en de leegte die daaruit volgt. Je leeft naar Kerst toe en laat de opeenvolging van feesten en bijeenkomsten over je heen gaan. Een paar dagen die verslenteren en het is oudjaar. Om dan het gat naar het einde van het verlof dicht te rijden.

Te weinig tijd om ergens aan te beginnen. Een dag hier en ééntje daar. Versnipperde momenten die je niet tot één geheel kan samenvoegen. De vrije tijd waar je anders zo reikhalzend naar verlangt, die je verdoet aan weinig grootse gebeurtenissen. Alles passeert.

Het zijn de dagen na nieuwjaar. Twee ochtenden waar ik alleen mag wakker worden. Ontnomen van ieder nut of functie. Geamputeerd van gewoonten en dagindeling. Te kort om er vanaf te kicken, maar lang genoeg om er een vreemd gevoel aan over te houden. En dat besef is er.

Het zijn lege dagen die ik vul met niets. De donkerheid krijgt me niet uit mijn bed, noch in beweging. De wereld staat stil en ik doe mee. Wachtend tot de machinerie weer vertrekt en de tijd voor mij wordt ingevuld, in plaats van omgekeerd. Ik doe niets en laat de alles passeren. De dagen zijn leeg en ik doe mee.

Je bent pas ergens als je er voor het eerst wakker wordt. Als je op vakantieplaats aankomt, dan ben je er de volgende ochtend pas echt. Want als je ‘s ochtends thuis vertrekt en ‘s avonds elders aankomt, dan voelt het niet bijzonder aan. Je moet er helemaal zijn en dat is pas de volgende ochtend het geval, als je elders wakker wordt.

Daarom ga ik op oudjaar vroeg slapen. Je kan op 31 december om 23u59min50sec van 10 naar 0 aftellen en de eerste seconde, minuut, uur en dag van het nieuwe jaar aanvatten. Toch voelt die seconde weinig verschillend dan de voorgaande. Het is hetzelfde moment waar niets wezenlijk veranderd is. Het is nog steeds dezelfde dag, waar je in het oude jaar in wakker bent geworden.

Ik ga vroeg slapen en sta vroeg op. Bij de eersten wakker worden in een nieuw jaar. Fris uitgeslapen nog wel. En dat terwijl de nachtraven hun bed nog moeten vinden, in een dag die het vorige jaar is aangezet. ‘s Anderendaags, op één januari kan je het vorige jaar achter je laten. Dan leg je het afgelopen jaar ten ruste en kan je met een wit blad opnieuw starten.

Het voelt arbitrair: een nieuw jaar. Er is een uitleg voor, gebaseerd om omwentelingen van de aarde rond de zon en rond haar eigen as. Maar zonder technologische hulp kunnen we dat exacte moment niet ervaren. Op het gevoel zouden we er vlotjes enkele uren naast zitten, waardoor je eerder een lang moment dan een seconde zou vieren. En toch is het dankbaar. Ieder einde bevat de noodzaak aan een nieuw begin.

Het doet deugd iets te kunnen beëindigen en opnieuw te starten. Het is een opsteker voor ons hoofd en die kans krijgen we niet vaak. Helemaal opnieuw beginnen, je kan het met dagen en met jaren en daar hoef je zelfs niet voor te kiezen. De kans om te verwensen en te hopen dat alles beter zal zijn. De ambitie om er iets moois van te maken. Het vooruitzicht dat de dagen het steeds lichter wordt. De idee dat alles beter wordt.

Een nieuw jaar is een nieuwe start. Je kan terugkijken naar mooie herinneringen en de minder mooie zaken een beetje achter je laten. Die zijn nooit helemaal weg, maar er is een eerste stap gezet. Het is een ijkpunt om te beseffen dat de jaren snel voorbij gaan. Want verleden jaar was het ook al een nieuw jaar, dat we toen ook hebben gevierd.

Dat zijn dus mijn wensen, voor u en voor mezelf: het gevoel dat je opnieuw kan starten en de droom van (nog) beter. Goeiemorgen alvast. En welkom in het nieuwe jaar.

België. Samengesteld uit restjes, zoals mijn eten op maandagavond. Stukjes regio’s die als kleurtjes play-doh tegen elkaar zijn gekleefd. Een koning er boven en de natie is gecreëerd. Het staat op mijn paspoort: Belg. Ik voel er niets bij, maar dit vehikel is mijn land. Eentje van de witte producten. Een wettelijk kader dat het Europese noorden van het zuiden scheidt. En omdat niemand er een gevoel tout court bij heeft, werd dit stukje weiland en bos tot hoofdstad van dat Europa benoemd. Brussel. Een schuif vol kousen, waarmee je geen gelijk paar kan samenstellen. We vinden dat charmant, wij kleine Belgen. En dat is onze kracht.

Zoals aardkorsten uit elkaar schuiven, verglijdt dit land in delen. We spreken Nederlands in het noorden en zij spreken Frans in het zuiden. We zeggen het met weinig woorden en zij met veel. Wij verteren onze emotie inwendig en zij uiten de hunne met veel geste. Eerst waren zij de kneusjes en nu zijn wij het. Hoewel wij vergeten zijn dat wij het ooit waren. Benieuwd wie het over enkele decennia zal zijn. De tijd van nationale partijen ligt ver achter ons. De laatste nationaal denkende politici schrijven hun memoires. We kiezen de regering van land, als een zwart-wit cake die niet kan mengen.

Tegelijkertijd kruipen uit de wazige pagina’s van onze geschiedenis de Vlaamse Nationalisten op. Zij hebben een ‘gevoel’ bij Vlaanderen. Trots op een vlag scanderen ze een lied. Het doet mij wat aan Suske & Wiske denken: iets van vroeger, dat ik uit verveling bij de kapper las, toen ik nog haar had. Toen alles anders was en volgens sommigen ook beter. Ze prediken het einde van België en een onafhankelijk Vlaanderen. Die anderen, die Franstaligen, zij zijn de reden waarom alles fout gaat. Alsook drie generaties migranten, de onechte Vlamingen, die weigeren de vlag te groeten. België, het ligt me niet aan mijn hart. Evenmin als Vlaanderen. Als becijferd werd dat de voordelen groter zijn dan de nadelen en de kost haalbaar, ben ik in se niet tegen tegen splitsing. Dan worden we een soort Luxemburg of Andorra, hoewel ik niet hoef te hopen dat de taksen even laag zouden zijn.

September 2008: crisis. Na heel wat vette jaren volgen nu de magere. Het oud Europe kreunt. Jonge landen met een tienvoud van onze populatie zijn in volle ontwikkeling. Ze willen datgene, wat wij niet willen verliezen: welvaart. We voelen ons bedreigd. Zij doen hetzelfde als wij, maar voor minder en gretiger. Ze zijn met meer en ze nemen nooit verlof, laat staan dat ze op brugpensioen gaan. Een deel van hen wil naar hier komen. Ons negen tot vijf bestaan wordt bedreigd. We hebben ons zwaar in de schulden gestoken voor een comfortabel leventje. Een loodzware erfenis voor wie volgt. Ondertussen bestaan onze troepen uit vermoeide grijzaards die dromen van de terminus aan zee. In mijn jeugd de belgische kust, in die van mijn kinderen de Vlaamse.

Het Belgische systeem werkt steeds minder goed. Hoe vaker we het zeggen, hoe harder we het geloven en hoe meer het waarheid wordt. De kracht van het geloof, waarheid of leugen. We moeten besparen. Kamp noord wil het met minder doen; minder overheid, minder uitgaven, minder belastingen. Kamp zuid wil meer geld vragen, zodat mensen evenveel kunnen uitgeven en niemand minder heeft. Hoe scherper de tegenstelling wordt verwoord, hoe killer de relaties. Terwijl beide kampen tot samenwerken zijn gedoemd. Bedgenoten die zwijgend met de rug naar elkaar het licht uitknippen. Nooit leuk wakker worden ‘s anderendaags.

De stekker ging uit de regering. Een coalitie van politici, verkozen nadat de ene in zijn regio de anderen zwart heeft gemaakt. En dan lief moeten zijn voor elkaar. De daaropvolgende verkiezingen versterkten de tegenstelling. Twee onverenigbare partijen, ieder de grootste in hun eigen regio, moesten het bij elkaar aanvragen. Na anderhalf jaar palaveren koos de ene er voor om njet te zeggen. Ondertussen smolten de sociale en economische ijskappen. Onze schuldenberg begon te stinken. Dringende maatregelen werden alsnog genomen, na uitstel van de executie. Besparen was de boodschap. We zijn met ons landje door het oog van de naald gekropen. Terwijl het grote Europa door nog een kleiner oog moest kruipen. En we zijn er nog niet vanaf, terwijl we zo graag willen dat het voorbij zou zijn. Dat we kunnen slapen en dromen van ons verlof aan de kust, in mijn jeugd nog de Ardennen.

Ik hield mijn hart vast. Alles wat vanzelfsprekend leek, was dat niet meer. We keken naar onze navel en ergerden ons aan pluisjes. De resterende partijen namen hun verantwoordelijkheid en waren veroordeeld tot een club waar niemand graag lid van was. Een coalitie waar geen eer te rapen viel. Of toch niet bij de volgende verkiezingen, want voor geschiedschrijving doen we het niet meer. En onze memoires schrijven we toch al op jonge leeftijd, zoals de veldrijders die we aanbidden. Onze welvaart staat onder druk; jobs verdampen terwijl je er naar kijkt. We betalen met steeds minder voor steeds meer mensen. We zijn tegen de overheid, maar verwijten haar dat ze het probleem niet oplost. Politicus is een scheldwoord. Wie talent heeft gaat wel bij de bank werken. Daar zit het geld.

Op zondag 14/10 werd u een vraag gesteld: wie kan volgens jou het beste met jouw geld de komende zes jaar jouw stad kan leiden. Wie heeft volgens jou de beste visie en zal die het sterkst kunnen realiseren? Vol ongenoegen trokken we naar de stembus. Gefrustreerd over de crisis, onze bedreigde welvaart, de vreemdelingen en de politiek. Geërgerd door de andere, of ze nu oud of zwart waren. En die Franstaligen… Na decennia van Nederlandstalige eerste ministers heeft de nationale minderheid een eigen socialistische premier gekregen. De populairste politicus van de populairste partij… Degene die overblijf toen die andere populist eieren koos voor zijn geld. We stemden met ons ongenoegen. Iedereen kreeg te horen dat hij gelijk had, ook al waren dat conflicterende gelijken. Met onze buik. We gaven een antwoord op de vraag die ons niet werd gesteld; moet het anders? Ja godverdomme ja. Wat het ook zij, als het maar anders is. Een blinde keuze.

Ik woon in Antwerpen. Gemigreerd vanuit een andere gauw, niet behorend tot de lokale gilde. Ik was welkom in een stad die opnieuw leerde fier zijn. Die koos voor de moeilijkste weg: samenleven met veel en heel verschillende mensen. En Antwerpen slaagde er wonderwel in om mensen te verenigen. Een vlag met een A op. De enige vlag waar ik warm van werd, waarvan ik dacht: hier hoor ik bij. Hoewel ik altijd clubjes heb geschuwd. Stapvoets kregen we tesamen een goed gevoel bij onze stad, met de nodige opstootjes en deuken, nooit helemaal verlost van de schaduw van de haat. Het is leuk wandelen in de stad. Goed fietsen. Lekker eten. Sympathieke mensen. Veel groen om in te zitten. Nog te weinig scholen en teveel files, waar we dat liever omgekeerd zien. Alles kan beter, maar er is veel goeds gedaan en weinig misgelopen. We vinden dat normaal. Vanzelfsprekend. Een compliment voor zei die het beleid voeren.

Gisteren zag ik een man op het stadhuis. Een grauw gekneld gezicht, misnoegd en zoekend naar erkenning. Gedreven door een gevoel over Vlaanderen dat mij vreemd is. Zelf bedachte emotie. De waan die hij zelf gelooft. Ik kijk ernaar alsof ik fictie lees. Het is een sterk verhaal, maar niet de waarheid. Het land is onbestuurbaar, de verschillen zijn onverenigbaar. We moeten het zelf doen, de Franstaligen lossen. En met Brussel, daar waar nauwelijks Vlamingen wonen, maar veel welvaart vandaag komt, dat zien we nog wel. Problemen voor later. Het einde van België. Een onafhankelijk Vlaanderen. En dan wordt het beter. En als dat niet het geval is, is het iemand anders zijn schuld. Van de Islamieten, van de Oost-Europeanen of van gans China. Het is hun schuld. We moeten van hen af zien te geraken. Dat is de oplossing, wij zijn het antwoord. Vanavond is de stad van ons.

De kiezer heeft beslist. De keizer is gevallen. Hij dacht dat hij zou beoordeeld worden op de realisaties van hem en zijn ploeg. Op het goede werk. Op zijn visie en daadkracht. Maar de kiezer was zijn smoel beu. Ander en beter! Iemand nieuw! Een verhaal met een slechterik spreekt meer aan. Een makkelijk aanwijsbare schuldige is beter dan een gematigd en veelzijdig verhaal over hard werken en doorbijten. We spraken niet over de toekomst van onze stad. Zodra die Franstalige socialist met zijn belastingsregering wordt verdreven, regent het manna en eten we rijstpap met gouden lepels. De gevallen keizer liet een traan. En de bruut onthulde zijn ware gelaat. Deze man nam mij de eer af om te zeggen dat de stad OOK van mij was. Iets wat ik hem niet makkelijk kan vergeven.

In 2014 zijn er opnieuw verkiezingen. Regionaal, federaal en Europees, als u dat iets zegt. De verplichte bondgenoten voelen zich al even ongemakkelijk als een groep tieners in de sauna. De Vlaamse politieke partijen willen niet nog eens afgestraft worden voor een beleid waar ze zelf niet happig op zijn. Twee jaren van non beleid en politiek gefriemel liggen in het verschiet. Om dan twee partijen op ramkoers te zien gaan. De ene sterk in het verweer, omdat er geen alternatief wordt geboden. Vasthoudend aan wat er is, omdat het alternatief er een pak minder goed uitziet. De andere verblind door emotie over een zelf verzonnen verhaal, met de overtuigign dat alles beter zal zijn, als de zieke ledematen worden geamputeerd. Anderhalf jaar heeft het vorige keer geduurd. Onverantwoord lang, maar dat is natuurlijk een ander zijn schuld… Dat België interesseert mij niet, maar het is voor mij beter dan de mythe van het Vlaanderen dat niet bestaat. Maar maak van ons Antwerpen niet de inzet.

Zes jaar lang zijn ze de grootste partij in mijn stad. Ze hebben de ambitie om hun taak serieus te nemen en uit te zitten. In de politiek is een belofte al niets waard, wat zou een ambitie dan betekenen. Ze verdelen, in plaats van te verenigen. Ze eigenen zicht toe, in plaats van te delen. De stad is van hen, beweren ze. Ik hoor niet bij hen, maar ondertussen is het wel mijn stad. Onze stad, zoals we die samen zijn gaan noemen. Het gevoel dat wij bij elkaar horen, omdat wij de mooiste stad delen. Dat ‘wij’ heeft de verkiezingen verloren. Voor een ‘ons’ waar ik niet in geloof. Een ‘ik’ waar ik niet achter sta. En nu zit ik hier, met twee kleine Antwerpenaren op mijn schoot, uit te leggen waarom papa moest wenen toen die enge man nare woorden sprak.

Ik ben ontgoocheld. Kwaad en bedroefd. Op de sjacheraars die onze stad inzetten als een koevoet om in het federale huishouden in te breken. Een middel, voor een ander doel. Ik heb geen partijkaart en stem op evenveel verschillende partijen als ik vrouwen zou willen binnendoen. Maar de afgelopen zes jaar waren goed voor Antwerpen. Een sterke burgemeester heeft goed bestuurd. Hij wordt opgevolgd door een misnoegde man, gedreven door niet verteerde emoties uit een tijdperk waar ik geen herinnering aan heb. En dat doet hij in mijn naam, de Vlaming die ik niet ben. Hoewel ik het ongenoegen aanvoel en de frustratie begrijp is dit een experiment waar ik mij niet aan wil wagen. Ik laat het liever niet op zijn beloop. Onze stad ligt mij daarvoor te nauw aan het hart. De ‘laten we zien’ houden is mij vreemd.

De stad is van ons. Van iedereen die zich ‘ons’ wil noemen. Van mij en van u. En zelfs van de mensen die er tegen hebben gestemd. Het komt niet zonder voorwaarden. Houd van deze stad en ge zult geen nooit een andere nog zo beminnen. De stralende A is de enige vlag waar ik iets bij voel. Een dom stuk textiel met een omgekeerde frietzak op maakt me week. Noem me geen Belg of Vlaming, maar Antwerpenaar, dat wil ik best wel zijn. Dat is de enige club waartoe ik wil behoren. Ik laat deze stad niet los. Hoewel de ontgoocheling groot is zal ik waken over ‘ons’, over ‘wij’. Dat er niets kapot gemaakt wordt, wat we graag zien, wat goed is voor ons. Dat ze ‘ons’ niet misbruiken om andere doelen te bereiken. Niet in mijn naam. Ik vrees dat ik de komende zes jaar geen burgemeester zal hebben. Want ik hoor niet bij zijn club en hij zegt dat de stad van hem en de zijnen is. Maar het stad is van ‘wij’ en dat pakken ze ons niet af. Deze stad is het enige geloof waarvoor ik wil vechten. En ik hoop dat ik niet alleen ben. ‘Wij’ is gisteren verloren van ‘ons’, maar ‘wij’ zullen weer opstaan en onze stad verdedigen, voor iedereen die er deel van uitmaakt.

Merci Patrick, voor alles.

Gemeenteraadsverkiezingen, die zijn knap lastig voor een journalist. Meer dan driehonderd gemeenten in Vlaanderen alleen al, dus over Brussel en Wallonië zwijgen we dan maar. En ach ja, ook verkiezingen voor het provinciebestuur. Lokale verkiezingen: tal van kleine dorpen waar zelfs de inwoners hun politici niet kennen, laat staan dat de rest van kijkend, luisterend of lezend Vlaanderen er interesse in zou hebben.

Waar gaat het het ook over? Verkeer, veiligheid en vuiligheid, zoals Termont “de drie V’s” in klein Pierke beschreef. De gemeenteraad beslist niet over werkgelegenheid, loonkosten en heeft geen invloed op het beleid van de Europese Centrale Bank. En net dat is waar we vandaag mee in de maag zitten: waar gaat het heen met die Eurocrisis, onze jobs en onze centen. Gaat Europa wereldwijd traagjes onderuit? Wat met onze toekomst?

De gemeenteraadsverkiezingen, het gaat nergens over. Ik woon en kies in Antwerpen. De halve natie kijkt naar onze stad terwijl media inzoomen op twee tenoren. Twee politici met nationale bekendheid die de confrontatie aangaan in de grootste stad van Vlaanderen. Vergeet Van Peel, de Ludo en schepen Heylen. Detiège is enkel dochter van en liefhebber van een dierenliefhebber. In welke stad woont De Winter eigenlijk ook al weer? Was dat geen Bruggeling?

Het gaat nergens concreet over. Niet over realisaties zoals het MAS, de werken in de binnenstad of de aangename sfeer die vandaag in de stad heerst. Niemand spreekt over de heraanleg van de Kaaien, het al dan niet autoluw maken van de stad of die gedverdemse ring die nog steeds geen donutvorm heeft. We hebben het goed in Antwerpen. Eigenlijk niets om over te klagen. Fantastische stad. Maar die Eurocrisis, die Walen en een hoopje gekleurde jongeren, daar worden we lichtjes onwel van.

Het zijn gemeenteraadsverkiezingen, maar het zijn Vlaamse, federale of Europese bevoegdheden die de klok slaan. De federale regering is na anderhalf jaar gebakkelei eindelijk van start gegaan en heeft wat in te halen. En ziet u daar Vlaamse verkiezingen al aan de horizon? Of trekken ze er federaal eerst de stekker nog eens uit. We stemmen met onze buik, ook voor gemeente en provincie. En we spreken over ideologie: de harde rechterzijde die haar boodschap over verandering nooit concreet maakt en flirt met de extreem rechtse kiezer. En een amalgaam van links en centrum, die enkel in de details van elkaar verschillen. Want ideologie vertaalt zich in realisaties op het lokale niveau niet zo sterk.

Nog een geluk voor journalisten dat er voldoende nationale kopstukken opkomen in de gemeenteraad. Dat we kunnen vragen aan die minister of hij zijn ambt opgeeft, om de burgemeesterssjerp om te gorden. In plaats van te vragen wat hij zou doen als burgemeester. Want hoe maak je nieuws over een veilige oversteekplaats aan de school van mijn kinderen? Of over het weghalen van de kasseien in de straat om mijn hoek, zodat buurtbewoners niet wakker denderen bij iedere bus en fietsers niet op het voetpad rijden. Of over hoe je buurtbewoners samen conflicten laat oplossen, in plaats van achter gordijntjes elkaar aan te gluren.

Het zijn gemeenteraadsverkiezingen, we zoomen in op één stad, spreken over thema’s van hogere besturen. En alles gaat over ideologie. Gaan we het rechtste discours volgen of geloven we dat de lastigste weg misschien wel het meest loont op lange termijn? Ik hoop voor u dat het ook eens over uw stad zal gaan, waarbij uw politici over uw problemen praten. Hopelijk komt er een nationale politicus in uw gemeente op, dan landen de media misschien ook daar eens. Ondertussen zullen we in Antwerpen het debat proberen voeren over de zaken die er voor onze stad toe doen. En aangezien u hier niet leeft en dus niet zal stemmen, hoeft u zich daar niet druk in te maken. Maar u bent vanzelfsprekend steeds welkom in Antwerpen, want ‘t stad is van iedereen. Ook voor de mensen van over ‘t water. U kan zelfs met het openbaar vervoer komen, want uw wagen staat al op de parking.

We moeten dat plannen tegenwoordig. Voldoende op voorhand, via een overaanbod aan kanalen. We gaan op stap. Net geen agenda’s samenleggen, gewoon ‘dan’. En wie niet kan heeft pech. Wetende dat er danig wordt afgebeld, verschoven en er onverwachte mensen aansluiten. Loslaten en zien waar het eindigt.

Als jonge gasten was het meerdere keren per week. Meer tijd dan geld, de lijven strak en een groot recuperatievermogen. Daags nadien weer van ‘t zelfde. Daarna misschien een avondje binnenblijven, hoewel ook daar volk op af kwam. Allemaal zonder plan, want als je zin had, was het steeds ergens feest.

Vandaag parkeren we samen de straat vol. Grote jongens met auto’s, kinderstoelen gecamoufleerd. Meer geld dan tijd, de lijven al wat losser. Mannen die een gezin achterlaten, en braaf beloven daags nadien opnieuw smoeltjes te poetsen. En loze belofte van niet te zot te doen. Georganiseerd de redelijkheid laten varen. En opnieuw eens op een dak gaan te kruipen.

Het uur van de nacht waarop iedereen in de war is. Van de drank, de ochtend of al van zichzelf. De tijd waarop het niet meer uitmaakt of je er nog eentje drinkt en al dan niet gaat slapen. De ochtend komt binnen. Venten met grijnzen in kebab zaken. Lome discussies over lullen. Ervaren drinkers in hun kloten.

Grote mannen die slapen in de kamers van kleine kinderen, stinkend uit mond en porieën. De dag nadien is opgegeven. Om bij de koers in slaap te vallen. Of een verplichte familiefeest uit te zweten. En ‘s avonds alvast de volgende te plannen. Want het was goed om de redelijkheid te laten varen, op de tapkraan van de nacht.

Beperking is een stimulus voor creatie. Met drie kleurpotloden moet je harder je best doen, dan wanneer je een metertje Caran d’Ache ter beschikking hebt. Sommige artiesten hebben met niets anders dan een blauwe balpen een volledig oeuvre uitgewerkt. Een keuze maken en verdiepen. Afbakening is een goede tactiek voor creatieve geesten. Je vermijdt ‘van alles een beetje’ en onafgewerkt potentieel.

Iedereen weet dat je met een botsbal beter binnen speelt. Buiten ben je de bal onmiddellijk kwijt in een oneindige ruimte. Zes wanden behoeden je voor het verlies en je bal gaat heel snel alle richtingen uit. Veel boeiender. Focus is een beetje hetzelfde; het vraagt om een afgebakende ruimte of je bent het kwijt.

Zelf maak ik systemen om binnen te werken. Aan dunief was het eenvoudig: naar alle lessen gaan, kijken naar de projectie, luisteren naar de prof en tegelijkertijd nota nemen of onderlijnen in je cursus. Multi-sensoriële stimuli om attention deficit tegen te gaan. Twee tot vier uur hyperfocus per dag. En hopen dat het tempo hoog genoeg lag om geconcentreerd te blijven. Daarna iets tof doen, tot als de blok kwam. Een strikt kader.

In de examenperiode was het opstaan om zeven en geconcentreerd studeren van acht tot twaalf. Veel water of thee. Er was internet, maar gelukkig geen smartphones. Lunchen tot één, dutten tot twee. En daarna aanmodderen tot zes. Vooral niets leuks doen of het systeem was uit balans. Desnoods een namiddag shoppingkanaal kijken om de geest leeg te houden terwijl de achterkamers verwerkten.

Systemen werken. Zo viel alles op zijn plaats met ons huis. Voordien waren er losse eindjes, een open circuit. Nu is de crèche op wandelafstand, dito een school. Er is een park om de hoek en de opritten van grote invalswegen niet veel verder. De stad binnen fietsafstand en winkels op eventjes wandelen. Als je beide voltijds werkt en ondertussen twee kinderen schept moet je efficiënt zijn. Anders speel je niet meer mee.

Mensen kijken soms raar op, dat de meest van de hak op de tak springende mens steevast vragende partij is naar het kader. Wat is mijn rol? Wie neemt nota? Wie volgt dit verder op? Niets zo erg als onuitgesproken verwachtingen die tussenin de afgrond in duiken. ‘Ik dacht dat jij dat ging doen?’ En alles staat stil. Heerlijk is het leven als niets meer te regelen is. Dan heb je vrijheid.

Creatieve mensen functioneren het best in een strikt kader. Nog beter als je alle vormen van afleiding kunt wegnemen. Er is geen roem in projectmanagement, maar veel mensen halen er voldoening uit. Laat ze doen. Neem iedere vorm van distractie weg, zet mensen samen in een ruimte en laat ze gericht samenwerken. Dood aan email en telefoon. Hatelijk is de hipheid van het woord ‘procrastineren’ maar je kan wel je volledige leven voorbij laten gaan ‘bezig zijn’.

Mensen zoeken vaak een bestaand kader op voor externe druk. Je moet proeven afleggen in het onderwijs, gaan werken in je job en thuis slapen in een relatie. Zoniet dreigt de de leegte. Je produceert niets waarvoor je erkening krijgt. Luchtkastelen blijven steeds onopgemerkt, dood potentieel. Liever creatief zijn in een commerciële setting, dan thuis zitten met niet gerealiseerde ambities.

Groot zijn de mensen die hun eigen kader scheppen om volledig onafhankelijk creatief binnen te zijn. Hoeveel muzikanten creëren zelf de voorwaarden en boeken artistiek succes? Je eigen doosje om in te botsballen, waarbinnen je productief bent, erkenning krijgt en kan leven zonder dat je bankkaart weigert. Geen eenvoudige taak, maar haalbaar binnen een systeem. Tijd voor een schets, met slechts drie potloden.

Er worden niet genoeg verhalen verteld. Nochtans zegt Jean-Philip dat alles een verhaal is. Wat klopt; achter alles zit een verhaal. Als je er naar op zoek gaat. Maar die moeite, is er vaak teveel aan. Het verhaal blijft ongezien en wordt niet verteld.

In de krant lees ik Herman over leiderschap. Hij beweert dat vele organisaties ontzield zijn en hun leiders geen visie hebben. Dat beetje verhaal dat verteld wordt, is niet meer dan een schaamlapje voor PR. Een CSR project, heet dat vandaag. Ik deel zijn mening.

Ik zie maar weinig grote bedrijven die doordrongen zijn van een verhaal, zeker op lokaal vlak. Een visionaire leider… Ik zeg steeds: als een bedrijf één doel heeft naast geld verdienen, is het voor mij al geslaagd. Zijn het niet de aandeelhouders die nood hebben aan hun financieel shot, dan moet er een smak geld naar het hoofdkantoor in het buitenland. Instant gratificatie, kote termijn return, in plaats van een groter doel te stellen en meer te realiseren.

De biografie van Steve lag in geschenkverpakking onder menig kerstboom. Alleman dweept met Steve. Toon mij een presentatie over marketing zonder verwijzing naar appel. Net in de bewondering van de andere, verschuilt het gebrek aan een eigen visie. Fanboys zonder eigenheid. Wachtend op anderen, vooraleer ze zelf uit hun pijp komen.

We zijn onze verhalen kwijt. Dat verhaal van Christus was een goedje, maar heeft nood aan actualisatie. En aan hun HR schort wat. Niets dat ons nog samenbrengt. Niemand die ons zegt wat onze plaats en waarom dat de moeite is. Waarover we met elkaar kunnen praten. Mensen dolen door winkelstraten, in de hoop een identiteit bij elkaar te shoppen.

Niet alleen bedrijven missen een verhaal, waarin medewerkers en klanten een plaats vinden. Ook dit land is zijn verhaal kwijt. Er is geen verhaal over België, zoals dat over ‘grote naties’ als Frankrijk of de VS bestaat. We krijgen geen argumenten waarom we trots moeten zijn. Enkel verhalen dat dit van het zuiden luierikken en profiteurs zijn. Benieuwd wat ze daar over ons zeggen…

Daarom wens ik ons leiders met moed, visie en daadkracht toe. Van de kleine starter, tot een groot bedrijf of overheid. Mensen met een breder palet, dan het financiële. Voor wie winst niet enkel aan valuta is verbonden. Leiders met visie, die een goed verhaal vertellen. En als ze het niet zo vlot geformuleerd krijgen, mogen ze mij er mij steeds voor bellen.

In september 2008 gingen mijn ogen open: er is een rechtstreekse relatie tussen de inkomsten van een organisatie en de uitgaven. In dienstverlening in België is de loonkost de grootste uitgave. Wanneer de financiële vooruitzichten slecht zijn, wordt daar quasi onmiddellijk gevolg aan te geven: besparingen. Lees: ontslagen. Niet of, maar hoeveel en wie. En wie daarna. En daarna. Ik heb de afgelopen drie jaar zeer veel organisaties zien krimpen. Kwartaal na kwartaal. En niemand vond dat fijn.

Er werd toen steeds geroepen dat dit effect pas in een later stadium impact heeft op de publieke sector. Ze staan in tweede lijn, omdat ze gefinancierd worden met belastingen op arbeid en bedrijven. Een uitgestelde tsunami. Dat we er anderhalf jaar over deden om van een non-regering tot een regering te komen, zorgde voor verder uitstel. Toen we net opnieuw voorzichtig positief waren, volgde een tweede economische schokgolf. Deze gehele crisis zou langer duren een grotere effect hebben dan voorzien. We moesten het durven toegeven. En de conclusies trekken. En ons aanpassen. Mentaal zowel als financieel.

Nadat alle andere Europese landen de eerste grote hervormingen doorvoerden, start België er eindelijk ook mee. We hadden een vals gevoel van veiligheid, omdat de dringende politieke beslissingen niet werden genomen. Om plannen uit te voeren in 2012, moest er in 2011 nog beslist worden. En zetten politici de galop in, om de onvermijdelijke en weinig populaire beslissingen door te voeren. Onze bubbel werd doorprikt. De wereld bleek iets minder mooi en vriendelijk dan we tot dan toe ervoeren.

Je kan maar zoveel geld uitgeven, als je binnenkrijgt. En je zet best een beetje opzij. De regel van de goede huisvader, die we schaamtelijk hebben genegeerd. We hebben jarenlang meer geld uitgegeven dan er binnenkwam. Dat begrotingstekort potte de reeds bestaande schuld verder op. Gans Europa leefde boven zijn stand. Op de poef. Tegelijkertijd dalen de inkomsten. Minder uitgeven én minder inkomsten, dat doet twee keer pijn.

Het adagio van economische groei verliest terrein. We zitten globaal gezien op de marge van wat onze aarde kan bolwerken. In het oude Europa daalt de bevolking. De omgekeerde bevolkingspyramide zet generaties onder druk. Nieuwkomers krijgen niet dezelfde kansen en ervaren actieve discriminatie. Onze ouderen kijken afkeurend naar de gekleurde mens die hun billen afveegt.

Je kan maar zoveel uitgeven, als er binnenkomt. Alle studies wijzen er op dat er in België een zeer grote sector betaald wordt met gemeenschappelijke middelen (via de overheid). En dat deze onvoldoende efficiënt werken. We hebben de kosten van het Zweedse model, met de output van het Spaanse model. Al jaren werd het gezegd en nu wordt het gedaan: besparen in het overheidsapparaat. Minder uitgaven. Harder en langer werken, meer doen voor minder.

Deze groep werknemers is bijzonder goed georganiseerd in vakverenigingen. Ze maakten over de jaren heen strenge afspraken met een overheid die het goede voorbeeld wilde geven. Heiliger dan de paus. Er werden beloftes afgedwongen die vandaag oneerlijk en onhaalbaar zijn. Er kwam een steeds grotere verwijdering van de commerciële realiteit. En bij de minste tegenkanting werd de publieke dienstverlening lamgelegd door staking. De mensen die bijdragen om dit publieke korps in dienst te houden zaten economisch reeds in de tang. En nu worden ze verder uitgenepen.

Ik leef in de economische realiteit. Ik zie minder trouw bij klanten, lagere budgetten, meer werk voor minder geld, meer onvergoede pitches en aanbestedingen, etc. Ik heb al bij al een goed leven, maar het is niet altijd vanzelfsprekend. Ik weet dat onze welvaart zal dalen. Dat we met minder tevreden moeten zijn. Ik ben verplicht te hopen en geloven dat we het nog steeds goed gaan hebben. Maar voor het eerst zijn wij een generatie met een negatieve groeiverwachting, zoals dat dan heet.

De eerste besparingen voel ik ook. Ik betaal iedere maand meer voor mijn bedrijfswagen, hoewel ik die wagen echt voor mijn job nodig heb en regelmatig met de fiets ga werken. Ik zal de ramen van onze pas aangekochte woonst – in de piek van de vastgoedmarkt – niet kunnen vervangen met 40% fiscale teruggave. Dit kost mij een extra tienduizend euro. Terwijl de vijftigers in mijn straat de afgelopen jaren allemaal dubbel glas hebben gestoken en op 58 in prepensioen gaan.

En dan deze staking. Ik heb het gevoel dat er tegen mij wordt gestaakt. Ik draag vanuit de private sector bij aan de jobs in de publieke of gesubsidieerde sector. Als warme mens die zich inzet voor een warme samenleving doe ik dat met plezier. Iedere euro van mijn belastingen die naar onderwijs gaat, draag ik graag bij. Net zoals solidariteit, cultuur, publiek transport etc. We zijn collectief gelukkiger als we een meer gelijke samenleving hebben. Ik ben voor een warme samenleving, maar verwacht dezelfde loyauteit in de andere richting.

Maar dat – drie jaar na september 2008 – verschillende groepen werknemers het werk neerleggen en het land vastzetten, nu zij getroffen worden. Dat vind ik niet kunnen. Hun verwachtingen zijn buitensporig. De afgedwongen beloftes zijn niet haalbaar. De droom van groei en verbetering ligt aan diggelen. De frustratie dat zij langer moeten werken, een kleiner pensioen krijgen en minder voordelen, is misplaatst. De hoge woorden over ‘rechten’ en ‘beloftes’ stuiten mij tegen de borst. Het zat er al drie jaar aan te komen. Open je ogen, doorsta de koude douche en word wakker in een andere wereld.

Ja het is abrupt. En ja een grote groep voorgangers heeft het allemaal wel gekregen. Maar ook dat was al ‘op de poef’. Ook die factuur is vooruitgeschoven. En dat is iets wat ik niet verder tolereer. Geen facturen blind naar de toekomstige generatie doorschuiven. Een steeds grotere groep ouderen, die steeds langer leeft en steeds meer voordelen wenst… We stevenen af op een conflict. En ja: er zullen nog beloftes verbroken worden. Wen alvast aan het idee.

We zijn bij de gelukkigen. We hebben het vandaag zeer goed en zullen het in de toekomst waarschijnlijk ook nog goed hebben. Zij het dat we het met minder materiële en financiële welvaart moeten doen. Ik heb genoten van een goed onderwijs aan lage kost en gun mijn kinderen (en de uwe) hetzelfde. Ik neem mijn verantwoordelijkheid op om bij te dragen aan de oudere generaties die welvaart hebben gecreëerd en nu van hun welverdiende rust willen genieten.

Maar we zullen allemaal een duit in het zakje moeten doen. Het zal iedereen pijnigen. Het is voor niemand leuk. Ik verwacht een gepaste en eerlijke houding van de werknemers en vakorganisaties in de publieke en gesubsidieerde sector. Want hoe harder zij zich vastklampen aan zogeheten verworven beloftes, hoe vaker zij het werk neerleggen en het land gijzelen. Hoe sneller de solidariteit en het begrip afkalft en hoe scherper verschillende groepen tegenover elkaar zullen staan. We moeten vooruit. En ik verwacht van iedereen een gepaste inspanning. Neem uw verantwoordelijkheid, stel uw vizier bij en formuleer nieuwe ambities. Ik ga graag met u in dialoog. Maar dan moet u eerst een stapje richting realiteit zetten.